İnkaya Mağarı'sında 86 Bin Yıllık Yaşam İzlerini Çözmek İçin e-DNA Analizi Başlıyor

İnkaya Mağarası'nda Bilimsel ve Genetik Araştırmalar Derinleşiyor

Çanakkale ilinin Çan ilçesi sınırları içerisinde yer alan Bahadırlı köyünde konumlanan İnkaya Mağarası'nda, 2017 yılından itibaren yürütülen kazı faaliyetleri bu yıl yeni bir aşamaya geçti. Geçmiş yıllarda yapılan tarihsel analizler neticesinde 86 bin yıl öncesine kadar uzanan yaşam izlerinin tespit edildiği bölgede, bu yıl e-DNA uygulamasına başlanacağı duyuruldu. Ankara Üniversitesi bünyesindeki genetik evrim laboratuvarından görevlendirilen uzmanlar, bölgeden toprak örneklemleri toplayarak bu materyaller içerisindeki DNA yapılarını inceleyecekler. Bu bilimsel çalışma ile bölgenin paleoekolojik yapısının detaylı bir şekilde ortaya çıkarılması ve geçmişteki biyolojik çeşitliliğin anlaşılaması hedefleniyor.

On Yıllık Kazı Sürecinde Elde Edilen Veriler

Bahadırlı köyü sınırları içerisindeki İnkaya Mağarası'nda 2026 yılına ait kazı çalışmaları resmi olarak başlatıldı. Söz konusu kazı çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sağladığı izin ve destekler çerçevesinde, Ankara Üniversitesi Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. İsmail Özer idaresindeki 25 kişilik uzman ekiplerce yürütülüyor. Bölgedeki araştırmalar için ilk kez 2016 yılında bir yüzey araştırması gerçekleştirilmiş, ardından 2017 yılında Çanakkale Müze Müdürlüğü koordinasyonunda kazılar başlatılmıştı. 2021 yılında ise çalışmalar Cumhurbaşkanlığı Kararlı Kazı statüsüne dahil edildi. Bu yıl itibarıyla İnkaya Mağarası'ndaki kazı faaliyetleri onuncu sezonuna ulaşmış bulunuyor.

Zengin Yontma Taş Koleksiyonu ve Buluntular

On yıllık araştırma süreci boyunca İnkaya Mağarası'nda oldukça önemli buluntulara ulaşıldı. Yapılan kazılarda; çakmaktaşı ve bazalt cevherinden üretilmiş çok sayıda yonga, dilgi, kazıyıcı, uç, çentikli ve dişlemeli aletlerin yanı sıra çekirdek ve vurgaç gibi çeşitli araçlar tespit edildi. Bu kapsamda, bölgedeki kazı çalışmaları neticesinde toplamda 43 bine yakın yontma taşın gün yüzüne çıkarıldığı kaydedildi.

Moleküler Yöntemlerle Geçmişin İzini Sürmek

İnkaya Mağarası'nda çalışılarda çok yüksek miktarda yontma taş buluntusuna rastlanmasına rağmen, bugüne kadar doğrudan herhangi bir organik kalıntıya, yani insan, hayvan veya bitki kalıntısına rastlanamamış olması, araştırmacıları farklı bir yönteme yöneltti. Bu eksikliği gidermek amacıyla, bölgedeki farklı alanlardan alınan sediman örnekleri üzerinde çalışılması kararlaştırıldı. Ankara Üniversitesi bünyesindeki Evrimsel Genetik Laboratuvarı ekibi ile Agrigenomics Hub Hayvan ve Bitki Genomik Araştırmaları İnovasyon Merkezi'nin ortak çalışmasıyla gerçekleştirilecek bu süreçte, sedimantasyon içerisinde korunmuş olan bitki, hayvan ve mikroorganizmalara ait DNA izleri analiz edilecek. Bu sayede geçmişteki ekosistem ve biyolojik çeşitliliğin moleküler yöntemlerle belirlenmesi amaçlanıyor.

Antik Dönem İnsanlarının Yaşam Tarzı ve Gelecek Hedefleri

İnkaya Mağarası'nda yürütülen bu yılki çalışmalarda, mağaranın katmanları içerisinde 86 bin yıl öncesine kadar uzanan insan yaşam izlerine rastlanmıştır. Paleolitik Çağ insanlarının 86 bin yıl önce başlayarak binlerce yıl boyunca kesintisiz bir şekilde yaşadıkları bu mağarada, gelecek yıllarda yapılacak çalışmalarla iskelet kalıntılarına ulaşılması planlanıyor. Elde edilen bu kalıntılar ile mevcut yontma taşlar ve diğer buluntular birleştirilerek, dönem insanlarının yaşam tarzları, günlük alışkalıkları, beslenme biçimleri ve mağara içindeki alan kullanım şekilleri hakkında kapsamlı verilere ulaşılması hedeflenmektedir.

Mağaranın Fiziksel Yapısı ve Çevresel Düzenlemeler

2026 yılı içindeki kazı çalışmaları, mağaranın en az üç farklı noktasında eş zamanlı olarak gerçekleştirilmektedir. Çalışmaların ağırlıklı olarak mağaranın ana bölümünün batısında yer alan atölye alanında yoğunlaştığı belirtilmiştir. Bu bölge, mağara sakinlerinin üretim faaliyetlerini gerçekleştirdikleri ve daha sonra terk ettikleri bir alan olarak tanımlanmaktadır. Şu an için yaklaşık 3,5 metreyi aşan bir dolguya sahip olan ve mağaranın Batı girişini de içine alan bu bölgede, derinleştirme çalışmaları yürütülmektedir. Zaman içerisinde biriken atık toprak nedeniyle kapanan girişin açılmasıyla, ilk kez mağaranın bozulmamış katmanlarında kazı yapılabilecek. Ayrıca 2026 yılı programı dahilinde, kazı çalışmalarının yanı sıra bölgenin çevresinin düzenlenmesi ve ziyaretçiler için bilgilendirme panolarının yerleştirilmesi gibi sosyal ve kültürel faaliyetler de planlanmaktadır.

Destekleyen Kurumlar ve İş Birlikleri

İnkaya Mağarası'ndaki kazı çalışmaları, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın sunduğu maddi katkıların yanı sıra; Ankara Üniversitesi Rektörlüğü, Çanakkale Valiliği ve Truva Bakır Maden İşletmeleri A.Ş. tarafından sağlanan finansal desteklerle devam etmektedir.